Staat van postzegels: postfris, centrering en gebreken

Wat is de kwaliteit van een postzegel en waarom is die belangrijk?

Kwaliteit is de fysieke staat van een zegel: hoe goed hij gecentreerd is, de staat van gom en tanding, eventuele gebreken en de manier waarop hij is afgestempeld. Twee exemplaren van dezelfde zegel kunnen alleen door de kwaliteit vele malen in waarde verschillen.

Catalogi noteren zegels in een genoemde kwaliteit. Scott bijvoorbeeld noteert in Very Fine. Exemplaren die beter zijn dan gemiddeld brengen meer op dan de catalogusprijs, slechtere minder. Het effect is het grootst bij klassieke en schaarse zegels, waar kopers om de beste exemplaren strijden.

Wat betekenen centreringsgraden als VF en XF?

Centreringsgraden beschrijven hoe gelijkmatig het beeld binnen de randen staat. XF (Extremely Fine) is vrijwel perfect gecentreerd, VF (Very Fine) staat iets uit het midden en F (Fine) duidelijk, al raakt het beeld de tanding nog niet.

Sommige keurders, zoals Professional Stamp Experts (PSE), gebruiken daarnaast een cijferschaal van 10 tot 100, waarbij 100 een vlekkeloze «Gem» is. Cijfergraden tellen vooral bij dure Amerikaanse zegels.

Wat betekenen postfris, plakkerrest, originele gom en zonder gom?

Ze beschrijven de gom van een ongebruikte zegel. Postfris (MNH) betekent volledige originele gom zonder plakkerspoor. MH betekent dat er een plakker op heeft gezeten. OG is originele gom en NG is zonder gom.

• MNH (postfris): ongebruikt, met volledige originele gom en geen spoor van een plakker. Meestal de waardevolste staat voor twintigste-eeuwse zegels.
• MH of LH (geplakt / licht geplakt): ongebruikt, maar er heeft een plakker op gezeten die een spoor achterliet.
• HR (plakkerrest): een deel van de oude plakker zit er nog op.
• OG (originele gom): de gom waarmee de zegel is uitgegeven, in tegenstelling tot opnieuw gegomd.
• NG (zonder gom): de gom is verdwenen, vaak door weken. Gewoon bij klassieke zegels.
• Opnieuw gegomd: nieuwe gom die originele gom moet nabootsen. Dat is misleiding en verlaagt de waarde.

Plakkers waren het grootste deel van de geschiedenis van de hobby de normale manier om zegels op te zetten, dus veel klassieke zegels zijn geplakt. Bij moderne zegels geven verzamelaars duidelijk de voorkeur aan postfris.

Welke gebreken verlagen de waarde?

Dunne plekken, scheuren, vouwen, korte of ontbrekende tanden, vlekken, verkleuring en verbleking verlagen de waarde, vaak fors. Een klassieke zegel met gebreken brengt soms maar een fractie op van een gave.

• Dunne plek: papier dat van de achterkant is meegekomen, meestal bij het lostrekken van een plakker. Houd de achterkant tegen het licht.
• Scheur of vouw: zichtbaar als je de zegel onder een lamp kantelt.
• Korte of uitgetrokken tanden: een of meer tanden ontbreken.
• Verkleuring of roestvlekjes: bruine stipjes door vochtige opslag.
• Verbleking: kleuren die door zonlicht dof zijn geworden.
• Reparaties: opgevulde dunne plekken, opnieuw getande randen of aangezette randen. Keuringscertificaten sporen dit op.

Hoe beoordeel je de kwaliteit van gebruikte zegels?

Gebruikte zegels worden net als ongebruikte beoordeeld op centrering en gebreken, plus de afstempeling. Een lichte, nette stempel die het beeld vrijlaat heeft de voorkeur; zware, uitgelopen stempels verlagen de waarde.

Een socked-on-the-nose (SON) stempel is een nette ronde datumstempel midden op de zegel. Op veel klassieke zegels is die gewild omdat datum en plaats duidelijk leesbaar zijn, en verzamelaars van gebruikte zegels betalen er een premie voor.

Hoeveel verandert kwaliteit de waarde?

Enorm bij klassieke en schaarse zegels, veel minder bij gewone moderne. Een perfect gecentreerd, gaaf exemplaar van een schaarse zegel kan een veelvoud opbrengen van een gemiddeld exemplaar.

Bij gewone zegels van een paar cent maakt kwaliteit nauwelijks uit. Boven een paar euro is het meestal de grootste factor na de identificatie. Beoordeel een zegel altijd voordat je hem met verkoopprijzen vergelijkt. Zie wat zijn mijn postzegels waard?