Postzegels determineren: land, jaar en variant, stap voor stap

Hoe weet ik uit welk land een postzegel komt?

Begin bij het opschrift. De meeste zegels noemen hun land, vaak in de eigen taal. Ontbreekt de naam, dan zijn munteenheid, schrift en portret de volgende aanwijzingen, en een zegel met alleen het hoofd van een vorst is vrijwel altijd Brits.

Groot-Brittannië is het enige land dat zijn naam niet hoeft te drukken, omdat het in 1840 de eerste postzegel ter wereld uitgaf, de Penny Black. Britse zegels tonen in plaats daarvan het hoofd van de regerende vorst.

Hoe lees ik de waarde en de munteenheid van een zegel?

De waarde is het cijfer dat op de zegel staat, en het symbool of woord van de munteenheid wijst naar land en tijdvak. Zo staat «d» voor oude Britse pence en «Pf» voor Duitse pfennig.

• d en s: Britse pence en shillings van vóór 1971 (de «d» komt van het Latijnse denarius).
• p: Britse decimale pence, vanaf februari 1971.
• c of ¢: cent, gebruikt door de VS, Canada, Nederland en vele andere landen.
• Pf / Rpf: Duitse pfennig en Reichspfennig.
• Kr / Øre: Scandinavische kronen en øre.
• F / c: Franse frank en centimes.
• «Forever» zonder cijfer: moderne Amerikaanse zegels zonder aangegeven waarde.

De munteenheid helpt ook bij het dateren. Een Britse zegel met decimale «p» is uitgegeven in 1971 of later, terwijl een zegel met «d» van vóór de decimalisatie is.

Hoe kom ik erachter in welk jaar een zegel is uitgegeven?

Veel moderne zegels drukken het jaartal klein langs de onderrand. Bij oudere zegels vergelijk je ontwerp, kleur en waarde met een catalogus, die elke uitgifte op datum vermeldt.

Aanwijzingen die de datum inperken zijn de afgebeelde vorst of staatshoofd (een Britse zegel met koningin Victoria dateert van vóór 1902), de munteenheid, de druktechniek (gravure, boekdruk, litho of rasterdiepdruk) en of de zegel überhaupt getand is. De meeste zegels van vóór het midden van de jaren 1850 waren ongetand en moesten met een schaar worden losgeknipt.

Een volledige catalogus zoals NVPH (Nederland), Scott (VS en wereldwijd), Stanley Gibbons (Groot-Brittannië en Gemenebest) of Michel (Duitsland en Europa) geeft de uitgiftedatum en een catalogusnummer. Met dat nummer beschrijven handelaren en veilinghuizen zegels.

Waarom hebben twee identiek ogende zegels verschillende waarden?

Veel ontwerpen zijn meerdere keren gedrukt met kleine verschillen in tanding, watermerk, papier of druktechniek. Sommige van die versies zijn veel schaarser, en veel meer waard, dan andere.

1. Tandingmaat. Tel de gaatjes per 2 cm met een tandingmeter. «Tanding 12» betekent 12 gaatjes in 2 cm, en verschillende maten kunnen verschillende uitgiften betekenen.
2. Watermerk. Een patroon dat in het papier is geperst. Je ziet het door de zegel met de beeldzijde naar beneden in een zwart watermerkbakje te leggen, zo nodig met watermerkvloeistof.
3. Druktechniek. Vlakdruk en rotatiedruk van hetzelfde ontwerp kunnen licht verschillen in formaat.
4. Papier en gom. Papierkleur, dikte en gomsoort onderscheiden sommige uitgiften.

Doet de kwaliteit ertoe bij het identificeren van een zegel?

Kwaliteit verandert niet welke zegel het is, maar wel wat hij waard is. Zodra je de uitgifte kent, controleer je centrering, tanding, gom en gebreken om de waarde binnen de catalogusrange te plaatsen.

Onze gids over kwaliteitsgraden legt de termen uit die handelaren gebruiken, zoals MNH, VF en «dunne plek», en hoeveel elk daarvan met de prijs doet.

Kan ik een zegel identificeren aan de hand van een foto?

Ja. Een herkenningsapp vergelijkt een foto met een database van bekende zegels en geeft het land, het jaar en de naam van de uitgifte terug, en dat is met de hand meestal het traagste deel.

Een foto meet geen tanding en toont geen watermerk, maar brengt je in seconden bij de juiste uitgifte. Daarna heb je alleen gereedschap nodig voor de zegels waarbij varianten ertoe doen, meestal klassieke uitgiften met een hoge zeldzaamheid. Zie onze gids over de gratis postzegelapp voor wat je kunt verwachten.