Zegels met drukfouten: zo herkent u er een die geld waard is

Wat is een misdruk?

Een misdruk heeft een grote, consequente drukfout — een omgekeerd beeld, een ontbrekende kleur, ontbrekende tanding of het verkeerde papier — die aan de kwaliteitscontrole van de drukkerij is ontsnapt.

Verzamelaars verdelen drukfouten in drie groepen, vaak afgekort tot EFO: misdrukken, grillen en curiosa. Alleen echte misdrukken zijn consequent waardevol, omdat ze een heel vel op dezelfde manier treffen en er maar heel weinig bij het publiek terechtkomen.

Welke misdrukken zijn geld waard?

Het waardevolst zijn omgekeerde beelden, ontbrekende kleuren en ongetande zegels op populaire uitgiften, waarvan er maar heel weinig zijn ontsnapt. De waarde hangt af van hoeveel er bestaan, hoe beroemd de fout is en hoe moeilijk hij te vervalsen is.

• Omgekeerde beelden: een deel van het ontwerp ondersteboven gedrukt, zoals de Inverted Jenny of de 1 dollar uit 1979, de «CIA invert», waarvan één vel van 100 is verkocht.
• Ontbrekende kleuren: op een meerkleurige zegel ontbreekt een kleur volledig.
• Ongetand: zegels die getand hadden moeten zijn maar zonder tanding verschenen, meestal in paar verzameld als bewijs.
• Dubbeldrukken: het beeld, of één kleur ervan, tweemaal gedrukt.
• Omgekeerde of ontbrekende opdrukken: opdrukken ondersteboven aangebracht of vergeten.

Hoe onderscheid ik een echte misdruk van een gril of een vervalsing?

Een echte misdruk is groot en consequent: een heel onderdeel van het ontwerp ontbreekt of staat omgekeerd, niet alleen verschoven. Grillen zijn klein en willekeurig. Vervalsingen worden gemaakt door echte zegels te bewerken, dus elke waardevol ogende misdruk heeft een certificaat nodig.

• Ontbrekende kleuren kunnen met chemicaliën of zonlicht worden nagemaakt. Echte exemplaren tonen geen enkel spoor van de ontbrekende inkt.
• Ongetande zegels worden nagemaakt door de tanding van een gewone zegel af te snijden, en daarom tellen paren en brede randen.
• Kleur- en tandingverschuivingen zijn veelvoorkomende grillen, geen misdrukken.
• Drukkersafval, afgekeurd materiaal dat nooit is uitgegeven, is geen echte misdruk en wordt veel lager gewaardeerd.

Zijn moderne misdrukken geld waard?

Sommige wel. Ontbrekende kleuren en ongetande zegels duiken ook op recente uitgiften op, en echte exemplaren kunnen honderden of duizenden euro's opbrengen, afhankelijk van hoeveel er bestaan.

Modern drukwerk is sterk geautomatiseerd, dus fouten die ontsnappen worden vaak als hele vellen gevonden, en de waarde hangt af van hoeveel er zijn gevonden. Eén vel verdeeld onder een handvol verzamelaars kan veel waard zijn, terwijl een vel van duizenden exemplaren dat door de markt gaat veel minder opbrengt. Zie hoe weet je of een postzegel zeldzaam is voor het grotere plaatje.

Wat moet ik doen als ik denk een misdruk te hebben gevonden?

Haal hem niet van de envelop of uit het blok en probeer hem niet schoon te maken. Vergelijk hem met een gewoon exemplaar, zoek in een gespecialiseerde catalogus naar vermelde misdrukken en stuur hem daarna naar een keuringsdienst voor een certificaat.

1. Bewaar hem precies zoals gevonden: op envelop, in blok of in het vel.
2. Leg hem naast een gewoon exemplaar van dezelfde zegel.
3. Zoek hem op in een gespecialiseerde catalogus. Vermelde misdrukken hebben een eigen nummer.
4. Vraag een certificaat aan bij een keuringsdienst zoals APEX, de Philatelic Foundation of BPA Expertising.
5. Pas daarna verkopen, via een gespecialiseerd veilinghuis of een betrouwbare handelaar.

Welke beroemde Amerikaanse misdrukken zijn er nog meer?

De omgekeerde zegels van de Pictorial-uitgifte van 1869, de Pan-American inverts van 1901, de 1 dollar uit 1979 («CIA invert») en de Dag Hammarskjöld-invert van 1962 horen bij de bekendste, en elk heeft zijn verhaal.

• Omgekeerde zegels van 1869: de waarden van 15, 24 en 30 cent bestaan met omgekeerd middenstuk of omgekeerde vlag, en het zijn grote zeldzaamheden.
• Pan-American inverts van 1901: de waarden van 1, 2 en 4 cent zijn met omgekeerd middenstuk gevonden.
• 1 dollar uit 1979 (de «CIA invert»): een vel van 100 waarvan de bruine kleur ondersteboven is gedrukt, in 1986 bij een postkantoor gekocht.
• Dag Hammarskjöld-invert van 1962: nadat een fout met omgekeerd geel was gevonden, drukte de posterijen bewust miljoenen extra inverts zodat niemand van de schaarste kon profiteren, waardoor de misdruk juist gewoon werd.

Het verhaal van Hammarskjöld herinnert er goed aan dat de waarde van een misdruk afhangt van hoeveel er bestaan, niet van hoe spectaculair hij eruitziet.