Znaczki z błędem: jak rozpoznać błąd druku, który jest coś wart

Czym jest znaczek z błędem?

Znaczek z błędem ma poważną i powtarzalną wadę druku — odwrócony rysunek, brakujący kolor, brak ząbkowania lub niewłaściwy papier — która wymknęła się kontroli jakości w drukarni.

Kolekcjonerzy dzielą wady druku na trzy grupy, często skracane do EFO: błędy, przypadkowości i osobliwości. Tylko prawdziwe błędy mają stałą wartość, bo dotyczą całego arkusza w ten sam sposób, a do obiegu trafia ich bardzo niewiele.

Które znaczki z błędem są coś warte?

Najcenniejsze są odwrócenia, brakujące kolory i brak ząbkowania na popularnych znaczkach, z których wydostało się bardzo niewiele egzemplarzy. Wartość zależy od tego, ile ich istnieje, jak słynny jest błąd i jak trudno go podrobić.

• Odwrócenia: część rysunku wydrukowana do góry nogami, jak Inverted Jenny albo dolar z 1979 roku, tzw. «CIA invert», z którego sprzedano jeden arkusik po 100 sztuk.
• Brakujące kolory: na znaczku wielobarwnym całkowicie pominięto jeden kolor.
• Brak ząbkowania: znaczki, które miały być ząbkowane, a wyszły bez ząbków; zbiera się je w parach jako dowód.
• Podwójny druk: rysunek albo jeden z jego kolorów odbity dwukrotnie.
• Odwrócone lub brakujące nadruki: nadruki nałożone do góry nogami albo pominięte.

Jak odróżnić prawdziwy błąd od przypadkowości albo falsyfikatu?

Prawdziwy błąd jest poważny i powtarzalny: cały element rysunku brakuje albo jest odwrócony, a nie tylko przesunięty. Przypadkowości są drobne i losowe. Falsyfikaty powstają przez przerabianie prawdziwych znaczków, więc każdy cenny z wyglądu błąd wymaga atestu.

• Brakujące kolory podrabia się chemią albo słońcem. Prawdziwe egzemplarze nie mają śladu brakującej farby.
• Brak ząbkowania podrabia się, obcinając ząbki normalnego znaczka, dlatego liczą się pary i szerokie marginesy.
• Przesunięcia koloru i ząbkowania to częste przypadkowości, a nie błędy.
• Makulatura drukarska, odrzucony materiał, którego nigdy nie wydano, nie jest prawdziwym błędem i wyceniana jest znacznie niżej.

Czy współczesne błędy druku są coś warte?

Niektóre tak. Brakujące kolory i brak ząbkowania wciąż zdarzają się na nowych wydaniach, a prawdziwe egzemplarze potrafią osiągać setki lub tysiące złotych, zależnie od liczby istniejących sztuk.

Nowoczesny druk jest mocno zautomatyzowany, więc błędy, które się wymkną, znajduje się zwykle w całych arkuszach, a wartość zależy od tego, ile ich znaleziono. Pojedynczy arkusik podzielony między kilku kolekcjonerów może być cenny, a arkusz z tysiącami sztuk rozproszony po rynku wart jest znacznie mniej. Szerszy obraz: jak poznać, że znaczek jest rzadki.

Co zrobić, jeśli wydaje mi się, że znalazłem błąd druku?

Nie zdejmuj znaczka z koperty ani z bloku i nie próbuj go czyścić. Porównaj go z normalnym egzemplarzem, sprawdź katalog specjalistyczny pod kątem ujętych błędów, a potem wyślij do ekspertyzy po atest.

1. Zachowaj dokładnie tak, jak znalazłeś: na kopercie, w bloku albo w arkusiku.
2. Porównaj obok normalnego egzemplarza tego samego znaczka.
3. Poszukaj w katalogu specjalistycznym. Ujęte błędy mają własne numery katalogowe.
4. Uzyskaj atest od ekspertyzy takiej jak APEX, Philatelic Foundation czy BPA Expertising.
5. Dopiero potem sprzedawaj, przez specjalistyczny dom aukcyjny albo zaufanego handlowca.

Jakie są inne słynne błędy amerykańskie?

Odwrócenia serii Pictorial z 1869 roku, odwrócenia Pan-American z 1901 roku, dolar z 1979 roku («CIA invert») i odwrócenie Daga Hammarskjölda z 1962 roku należą do najbardziej znanych, a każde ma swoją historię.

• Odwrócenia z 1869 roku: wartości 15, 24 i 30 centów istnieją z odwróconym środkiem lub flagą i są wielkimi rzadkościami.
• Odwrócenia Pan-American z 1901 roku: wartości 1, 2 i 4 centy znaleziono z odwróconym środkiem.
• Dolar z 1979 roku («CIA invert»): arkusik po 100 sztuk z odwrotnie wydrukowanym kolorem brązowym, kupiony na poczcie w 1986 roku.
• Odwrócenie Daga Hammarskjölda z 1962 roku: po znalezieniu błędu z odwróconą żółcią poczta celowo wydrukowała miliony kolejnych odwróceń, żeby nikt nie zarobił na rzadkości — i błąd stał się pospolity.

Historia Hammarskjölda dobrze przypomina, że wartość błędu zależy od liczby istniejących sztuk, a nie od tego, jak efektownie wygląda.